Compartimos o último espectaculo do circo do sol compartido nas redes, "O",

esperamos que vos guste!!!🧜‍♀️🧜‍♂️

https://www.youtube.com/watch?time_continue=8&v=qRevsCt6Tcs&feature=emb_logo

Ruta dos viños e os castelos de Galicia🕍🕍

http://www.vinosycaminos.com/texto-diario/mostrar/1148180/ruta-coche-castillos-galicia

 Música da terra: Romeiro ao lonxe 🧚‍♂️🧚‍♂️

https://www.youtube.com/watch?v=xgao6FxtMLI&list=RDxgao6FxtMLI&start_radio=1&t=33

 Boa fin de semana !!!🌞🌞🌞

Ó promulgarse a Constitución do 1812, as parroquias do concello de Aranga, que formaban parte da antiga provincia de Betanzos pasan a provincia única de Galicia e dende as divisións provinciais de 1822 e de 1833, o termo municipal pasa a formar parte territorialmente da provincia da Coruña.

Os primeiros concellos constitucionais xurdiron ó abeiro da constitución de Cádiz, entre os dous períodos liberais: 1812-1814 e 1820-1823, especialmente no segundo. O concello de Aranga foi un dos constituídos neste período, e case con seguridade coas mesmas parroquias que o formaron no ano 1836.

Dende marzo de 1820, pertenceu ó partido xudicial de Betanzos, figurando no “Estado” do repartimento de quintos, feito pola Deputación única de Galicia, o 7 de xullo de 1821, entre os 634 concellos que entón o formaban, coa obriga de dar 3 homes e ¾ de homes. Tamén figura noutro repartimento feito no ano 1822, pola Deputación da Coruña, cando Galicia se divide en catro, e no que lle corresponde a Aranga, un home e oito décimos.

👉O concello constitucional de Aranga, aparece tamén nos repartimentos que fai a Deputación de Galicia entre os concellos: no de contribucións do 13 de setembro de 1821, e no de consumos do 2 de outubro de 1821, e ó facerse a división en provincias no feito pola Deputación da Coruña, o 10 de decembro de 1822.

Pola cantidade contribuída o concello de Aranga, era o noveno en importancia dos catorce que constituían o partido xudicial de Betanzos.

No proxecto inicial de arranxo dos concellos da provincia da Coruña, segundo o R.D. de 23 de xullo de 1835, que a deputación provincial publicou no BOPCO, do 25 de abril de 1836, para que os veciños puidesen facer as observacións que lles suxerira o seu interese polo ben público, non figuraba como concello independente o de Aranga, senón que o mesmo, ou as parroquias que o formaban, incluíanse dentro da proposta como concello de Muniferral, que tería doce parroquias.

👉Ó final a Deputación da Coruña, na sesión do 6 de xuño de 1836, dividiu en dous o proxectado concello de Muniferral: Coiros, con sete parroquias é Aranga, con seis, cinco que figuraban no proxecto en Muniferral (Feas, Fervenzas, Muniferral, Aranga, é, Cambas) e unha mais que non figuraba no proxecto: Santa María de Rodeiro.

Máis tarde produciuse o  traspaso da parroquia de Santa María de Rodeiro, que lle fora adxudicada na distribución de 1836, adscrición que foi rexeitada de inmediato polos veciños da parroquia, pedindo a segregación de Aranga e a súa agregación ó concello de Oza dos Ríos. A Deputación da Coruña, na sesión do 27 de xullo de 1836, rectificou a distribución das parroquias atendendo ás alegacións dos veciños. De forma fugaz a parroquia de Rodeiro pertenceu administrativamente ó concello de Aranga uns cantos días.

O 5 de abril de 1842 a Deputación da Coruña aprobaba un novo plan de redución de concellos (non levado a cabo) polo que o concello de Aranga desaparecía, e as cinco parroquias que o formaban, pasaban todas o concello de Irixoa.

A perda dunha parroquia seríalle compensada co nacemento dunha nova parroquia: San Lourenzo de Vilarraso, (con 19 aldeas) creada polo arranxo parroquial do 1867.

Xudicialmente, cando se fai a división do 3 de marzo de 1820, pasa a formar parte do partido xudicial de Betanzos, o mesmo lle acontece na división de 1834, dependendo dende entón do mesmo partido, inclusive despois da nova demarcación de 1988. Pola Orde do 24 de marzo de 1945, de establecemento dos xulgado comarcais, o seu xulgado de paz pasa a depender do xulgado comarcal de Irixoa, ata que quedou sen efecto dita reforma.

En canto á xurisdición eclesiástica as parroquias de Aranga, que tradicionalmente formaron parte dos arciprestados de Pruzos e Xanrroxo, pertencen agora os seguintes arciprestados:
Pruzos: Aranga, Cambás.
Sobrado: Vilarraso.
Xanrroxo: Feás, Fervenzas, Muniferral.
Todas elas parroquias matrices pertencentes á diocese de Santiago.
O escudo heráldico do Concello de Aranga, está organizado da seguinte maneira: en campo  de azur, a ponte de prata de tres ollos, sostido de ondas de prata e azur e superado da Cruz de Aranga; en xefe, ordenadas as cinco trabas de ouro. Timbrado con coroa real pechada.
En cumprimento dunha R.O de Fomento do 30 de agosto de 1876, o Gobernador Civil da Coruña, remitiulle o Xefe do A.H.N. o 24 de setembro de 1877, as contestacións recibidas dos alcaldes da súa provincia, sobre os selos que usaran ou que viñan usando e a súa historia, a xustificación enviada polo alcalde de Aranga, o 23 de setembro de 1876, sobre o selo municipal dicía:

“Neste distrito úsase o selo do axto dende o ano de 1867, que se reemplazóu por outro que se inutilizóu na mesma data. No dito ano tamén se construéu o da alcaldia e xunta local de primeiro ensino, e o do xulgado municipal, dende a súa creación, sen que se houbese usado outro ningún selo; non obstante que na época do goberno republicano, véu unha orde proibindo nos selos a coroa e todo atributo real, e dela o axto. Fixo caso omiso e continuó usando dos que aparecen. Ditos selos mandaronse construir a capricho sen outro orixe histórico, dos que carece este distrito, pois a súa instalación tivo lugar no ano 1836.”

✅CAMIÑOS HISTÓRICOS.

Pola súa localización xeográfica a capital municipal Ponte Aranga, constitúe un dos eixes fundamentais nas comunicacións do municipio con outros lugares máis ou menos afastados.
Hai identificados sete Camiños Reais que compoñían unha intricada rede que comunicaba esta zona con lugares como Irixoa, Curtis, Sobrado, Betanzos, As Pontes o Vilalba.

1.    Ponte Aranga - As Pontes de García Rodríguez,  través de Cambás e Xestoso.

2.    Ponte Aranga – Irixoa, pasando por Pereira.

3.    Camiño da Veiga. Dende Ponte Aranga, dirixíase a Betanzos, a través da Veiga e Irixoa. Inda hoxe se poden visita-los restos da antiga ponte que cruzaba o Mandeo, pola Veiga. Contaba cunhas impresionantes bases en perpiaño de granito que salvaban a canle nun punto no que a anchura do río require unha importante obra de enxeñería. Estivo en funcionamento ata a primeira metade do século XX, cando o Camiño Real ó que daba servizo caeu en desuso. Este ramal, formaba parte do Camiño Real de Vilalba a Betanzos, que arrancando na capital da Terra Chá, abandonaba a provincia de Lugo e entraba na antiga provincia de Betanzos, a través da Serra da Loba.

4.    Ponte Aranga - Betanzos, a través de Muniferral. Na actualidade a estrada de Ponte Aranga a Parada, sigue o trazado deste Camiño Real, case na súa totalidade.

5.    Ponte Aranga - Sobrado, a través da Castellana e Vilarraso. Este era un dos máis utilizados polas implicacións señoriais do Mosteiro de Sobrado ca freguesía de San Paio de Aranga.

6.    Aranga - Guitiriz, arrancaba de Ponte Aranga, e seguía polos lugares de Congostro, O Barreiro, A Fraga, A Cima de Aranga, O Carballal e Os Vilares.

7.    Ponte Aranga - Friol, a través do Pousadoiro.
 
Neste cruce de camiños que resulta ser Ponte Aranga, ademais da ponte que orixina o topónimo,  localízanse dous dos referentes relixiosos e culturais máis importantes do territorio: a Igrexa de San Paio de Aranga  e a coñecida  Fonte da Santa Cruz, que atrae a centos de romeiros as beiras do río Mandeo.

Igrexa San Paio de Aranga
👇👇👇
https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/22231/igrexa-de-san-paio-de-aranga?langId=es_ES&tp=8&ctre=31


BIBLIOGRAFÍA.
●    CAAMAÑO SUÁREZ, M. As Construccións da Arquitectura Popular. COAAT. A Coruña. 2003
●    CARRÉ ALDAO, E. Geografía del Reino de Galicia. 1936.
●    CARRERAS CANDI, E. Geografía General del Reino de Galicia. Alberto Martín. Barcelona. 1926.
●    CASTELAO, A.R.. As cruces de pedra en Galicia. Ed. Akal. Madrid. 1.977
●    FARIÑA JAMARDO, J. Os Concellos Galegos. Fundación Barrié de la Maza. A Coruña.1993.
●    LAREDO VERDEJO; X.L. (1.981) A Coruña e As Mariñas; colección Galicia Enteira. Ed. Xerais. Vigo.
●    LICENCIADO MOLINA. Descripción del Reino de Galicia. Ed. Supervisión e control. 1998.
●    MADOZ, P. Diccionario Geográfico-Estadístico-Histórico de España y sus posesiónes de Ultramar.
●    PÉREZ ALBERTI, A. A Xeografía. Galaxia. Vigo. 1995.
●    PRECEDO LEDO, A. O mapa comarcal de Galicia. Xunta de Galicia.
●    RISCO, V. Historia de Galicia. Galaxia. Vigo. 1978.
●    SORALUCE BLOND, J.R., FERNÁNDEZ FERNÁNDEZ, X. Arquitecturas da Provincia. Vol. XVI. Deputación Provincial da Coruña. 1998.
●    VÁZQUEZ VARELA, J.M. et alter. La Cultura Megalítica de la provincia de La Coruña. Deputación da Coruña. 1987
●    VILLARES, R. Historia de Galicia. Alianza. Madrid. 1997.
●    VV.AA. Anuario de Estatística Agraria. Xunta de Galicia. Santiago. 2002.
●    VV.AA. Atlas de Galicia. Medio Natural I. Xunta de Galicia, Santiago.
●    VV.AA. Dicionario de Xeografía. Anaya.  Madrid. 1986.
●    VV.AA. Dicionario Galego Universal. Tomo 45. Ir Indo Ed. La Voz de Galicia. A Coruña. 2003.
●    VV.AA. Galicia 2002. Ed. Compostela. Santiago. 2002.
●    VV.AA. Galicia pueblo a pueblo. La Voz de Galicia. A Coruña. 1993.
●    VV.AA. Galicia, Xeografía. Ed. Hércules. A Coruña 1996.
●    VV.AA. Gran Enciclopedia Gallega. Santiago de Compostela. 1.984.
●    VV.AA. Informe demográfico de Galicia. Fundación Caixa Galicia. Santiago. 1999.

 

A ROMANIZACIÓN E O MEDIOEVO

A romanización é un proceso de larga duración, a través do que os elementos indíxenas do mundo castrexo irán absorbendo progresivamente os elementos da cultura romana ata quedar integrados nela. Este proceso de aculturación ten lugar despois  do sometemento pola forza dos pobos galaicos por parte  do Imperio de Roma. A incorporación de Galicia ó Imperio Romano ocorre de forma tardía  e incompleta. Gallaecia, é un topónimo romano que designa a provincia  máis occidental de Hispania. O  propio Augusto chega ata Gallaecia para por punto final ás operacións militares de conquista que rematan no ano 19 a. C.
Baixo o dominio de Roma as terras de Aranga quedaron na circunscrición  do Convento Lucense percorridas pola Vía XX ou algún dos seus ramais.
Os intereses básicos de Roma en Galicia foron a explotación das riquezas mineiras, o  mantemento da “Pax Romana” dentro dos límites  do Imperio e o  abastecemento de soldadesca para as súas lexións. Para lograr estes tres obxectivos prodúcese unha organización territorial a través dunha densa rede viaria, que comunica as explotacións mineiras co resto do Imperio. Ó longo destas calzadas situábanse mansións para o abastecemento e asueto dos viaxeiros. Outras construcións relacionadas coas vías romanas son as pontes, moitas das pontes medievais que hoxe se conservan solen ter unha orixe romana, como pode selo caso da Ponte de Aranga. No transcurso dunhas obras no presbiterio da igrexa de San Vicenzo de Fervenzas, atopouse unha ara votiva de época romana dedicada a Xúpiter. Esta peza  está depositada no Museo das Mariñas de Betanzos.

A romanización de Gallaecia caracterízase basicamente polo sincretismo das dúas culturas, as populi, comunidades indíxenas mantéñense nunha sociedade galaico-romana que continúa habitando os castros, practicando o mesmo tipo de agricultura, na mesma paisaxe... mentres se implanta unha administración de base conventual, imponse progresivamente o  latín, concédese o  ius Latii e novos deuses amplían o  panteón galaico... Segundo Tranoe, habería que falar “dunha converxencia entre o  dinamismo local e as contribucións exteriores”.
A chegada dos pobos xermánicos no ano 409, pon fin ó mundo romano e á súa estrutura político administrativa.
Despois dun escuro período de predominio visigótico sobre Galicia e trala invasión musulmá, que a penas deixa ningún rexistro, iníciase unha etapa de repoboación  do territorio, durante os séculos IX e X, na que se poñen as bases do que pode considerarse un réxime señorial e unha  sociedade feudal. Estas bases estarían asentadas sobre as villae galaico-romanas, sistema de explotación agrícola, practicado fundamentalmente en época baixorromana, que xunto cun maior desenvolvemento das cidades e a aparición  do cristianismo, modifican substancialmente a paisaxe histórica de Galicia.

Ó medievo parecen pertencer os restos dun castelo construído na confluencia dos ríos Cambás e Mandeo, a súa existencia atribúese os Templarios, inda que algúns estudosos precisan que data do século X e que pertencía ós fundadores do Mosteiro de Sobrado, o conde Hermenegildo e á súa dona a infanta Paterna.

Tamén de difícil constatación é a presenza dunha torre construída no Monte Catón, en tempos de Teodomiro, unha importante fortaleza chamada Castrum Jeaccium e que xunto a outras servía de defensa e garda da comarca.

De trazas románicas é a igrexa de San Cristovo de Muniferral, e a ermida de San Vitorio en Caínzos-Cambás, situada nun paraxe natural de gran beleza, onde a presenza de restos megalíticos deu lugar á lenda de Roldán, xigante do que se di que son as pisadas que hai na rocha, para rematar con estas lendas precristiás erixiuse no mesmo lugar a ermida de San Vitorio.

Nas inmediacións de Ponte Aranga atopouse unha cruz enterrada e cóntase que ó desenterrala, no mesmo lugar, apareceu unha fonte con augas dende entón veneradas como milagrosas, atribuíndoselles as virtudes de arredar as invasións de insectos, curacións de persoas e animais, ademais do don da fecundidade. A coñecida Fonte da Milagrosa Santa Cruz foi construída posiblemente no século XVII. A cruz é unha interesante peza de latón do século X, de feitura similar a cruz dos Ángeles da catedral de Oviedo, símbolo Heráldico de Asturias.

O Templo de San Paio de Aranga, con trazas barrocas do XVII, foi construído polos monxes de Sobrado. Presenta planta de cruz latina con tres naves e grandes dimensións. Ten unha airosa torre e unha sinxela fachada cunha imaxe de san Pelaio. No muro norte sitúase a capela do Cristo, construída a finais do XVIII para darlle culto á Cruz.

Neste mesmo estilo construíuse a igrexa parroquial de San Pedro de Cambás, do século XVIII.

Outros construcións relixiosas de interese son a igrexa e a casa reitoral de San Vicente de Fervenzas, a igrexa de Feás e Vilarraso, a ermida de San Salvador en Pereira, a ermida da Virxe das Dores no Carballal, a capela de San Salvador de Milreo e a ermida de San Cibrán en Pousadoiro.

Tal vez de orixe medieval ou anterior é a  ponte de Ponte Aranga, construída no século XVII con catro arcos desiguais.

No antigo réxime as parroquias que hoxe constitúen o concello de Aranga, formaban parte das xurisdicións de Fervenzas, Muniferral e Sobrado, pertencentes a antiga provincia de Betanzos, ca seguinte distribución e dependencias.

https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/22227/capela-de-san-vitorio-de-cambas?langId=es_ES&tp=8&ctre=31

https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/22221/capela-do-carballal?langId=es_ES&tp=8&ctre=31

https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/22226/capela-de-san-salvador-de-milreu?langId=es_ES&tp=8&ctre=31

ttps://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/22236/capela-de-san-salvador-de-aranga?langId=es_ES&tp=8&ctre=31

https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/22223/capela-de-san-antonio-da-reborica?langId=es_ES&tp=8&ctre=31

https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/22228/igrexa-de-san-cristovo-de-muniferral?langId=es_ES&tp=8&ctre=31

https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/22229/igrexa-de-san-lourenzo-de-vilarraso?langId=es_ES&tp=8&ctre=31

https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/22238/igrexa-de-san-pedro-de-cambas?langId=es_ES&tp=8&ctre=31

https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/22244/igrexa-de-san-pedro-de-feas?langId=es_ES&tp=8&ctre=31

https://www.turismo.gal/recurso/-/detalle/22235/igrexa-de-san-vicente-de-fervenzas?langId=es_ES&tp=8&ctre=31

 

 📌A PROPOSTA DE HOXE: ACHEGAMENTO HISTÓRICO E PATRIMONIO CULTURAL 

✅Reseña histórica.

Os  restos arqueolóxicos máis antigos encontrados ata a data, industrias líticas  do Hachelense, indícannos que a ocupación  do territorio galego  tivo lugar nalgún momento anterior ó Paleolítico, a intensa ocupación Neolítica do territorio que hoxe coñecemos como Aranga, fainos pensar na posibilidade da presenza do home paleolítico nese primixenio territorio Arangués. 

 

A forma de vida destes antigos poboadores corresponderíase cunha densidade de poboación reducida, que de forma itinerante e estacional aproveitarían os recursos animais, vexetais e minerais dun territorio. Estas sociedades de cazadores-recolledores estarían compostas por varias familias distribuídas en bandas de non máis de 50 individuos, cunha marcada diferenciación do traballo por sexos e constancia de ritos e actividades sociais.

 

O fin das glaciacións trae consigo a aparición dunha nova forma de vida na que as sociedades comezan a exercer un certo control sobre o  medio natural. O  proceso de Neolitización, consistente no paso dunha economía depredadora e recolledora a unha economía produtora, é un fenómeno histórico que en Galicia identificase co  Megalitismo. A Cultura Megalítica  está definida dende o  punto de vista arqueolóxico, pola existencia de varios miles de  túmulos megalíticos ou mámoas diseminadas por toda a nosa xeografía, unha arquitectura funeraria para a  inhumación colectiva sita  cronoloxicamente entre o  3.500. e o  1.500 a.C. Estes serían os primeiros poboadores dos que temos constancia no territorio de Aranga, como testemuñan os numerosos restos, un centenar de mámoas entre as que destacan as Mámoas de San Paio, Mámoas de San Vitorio, Mámoa de Fraga do Vello, Mámoas das Carreiras, Braña de Pena Moura e Pena Ferreira, etc.

 

Os espolios, as tarefas do agro, a explotación forestal son a causa de que non queden moitos restos visibles destes enterramentos prehistóricos, que na súa orixe tiñan forma aproximada de casquete esférico cunha planta circular ou elíptica. Están compostas por unha estrutura circular que pode ser só de terra, pedras ou pedras e terra; en ocasións ten a base delimitada por un anel peristáltico. Con frecuencia  o  sedimento  do túmulo está cuberto por unha coiraza de pedras encaixadas entre si. Algunhas mámoas albergan no seu interior estruturas megalíticas, cámaras de grandes pedras de forma poligonal, que ocasionalmente dispoñen dun corredor de acceso, concepto de monumentalidade e enterramento colectivo.

 

Outras en cambio, de pequenas dimensións non acollen ningún tipo de estrutura interior, o que parece indica-la perda da monumentalidade e do enterramento colectivo. Estas últimas serían tumbas individuais dunha cronoloxía máis avanzada que as anteriores. As dimensións van dende os escasos  metros de diámetro por un de alto, ata case corenta por dous de altura.

 

O esforzo social e o  despregamento artístico desenvolvido nas tumbas e a deposición de obxectos valiosos no interior indícannos a existencia dunha sociedade organizada, con persoal especializado na construción con megálitos. A importancia concedida ós ritos funerarios ten un valor simbólico, posiblemente relixioso.

Estas comunidades megalíticas son as responsables da primeira arquitectura monumental  do territorio setentrional e da expansión da agricultura e gandería, iniciada probablemente no Mesolítico. Establecen un certo tipo de asentamento e modifican de modo importante e permanente a paisaxe, humanízana  con tumbas ben visibles, canteiras, zonas deforestadas e redes de camiños vinculadas cos intercambios entre as distintas comunidades. Deixan en definitiva a pegada específica do humano, da cultura fronte a unha natureza que a partir de agora será sometida a pasos axigantados.

No aspecto social percíbese unha maior xerarquización e unha maior tensión bélica entre os grupos. Os tradicionais enterramentos colectivos son substituídos por enterramentos en cistas individuais de pequenas dimensións sen túmulo, nas que era frecuente depositar xoias e armas que nos indican a importancia e desenvolvemento  do prestixio social e  do contexto guerreiro.

O fin do megalitismo mestúrase co inicio do descubrimento dos metais, na Idade do Bronce a procura de metais propicia as actividades mercantís entre diversos puntos da península. Os petróglifos son a manifestación artística máis característica desta época, en San Pedro de Feás consérvanse varios exemplos. 

 

✅CULTURA CASTREXA:

Durante a Idade  do Ferro desenvolveuse en Galicia a Cultura Castrexa (finais  do Bronce s. VII a. C), esta supón a aparición dun tipo específico de asentamento: o castro e por ende, os primeiros asentamentos verdadeiramente estables. Entre os asentamentos castrexos do municipio destaca o chamado  Castro de Imanzor, no lugar de Cambás.

 

¿Qué factores inducen ás poboacións  do noroeste peninsular ó asentamento en recintos castrexos? Tradicionalmente faise responsable deste novo panorama cultural ó influxo de poboacións indoeuropeas que a comezos  do século IX a. C. fan a súa aparición na Península e que se identifican co mundo dos celtas. Estes grupos foráneos e minoritarios, faríanse co poder e fusionaríanse coa poboación autóctona. Ata a data, o  rexistro arqueolóxico non revela ningunha pegada da invasión celta.

Fronte á teoría invasionista, outros autores cren que a propia evolución das sociedades  do Bronce Final (agricultura estable máis desenvolvida, aparición dun novo instrumental de ferro que obriga a un modo de traballo máis especializado e estable, influencias fenicias que establecen lazos comerciais, ambiente social xerarquizado e belixerante que necesita recintos fortificados...) o que desencadearía o  xurdimento  do mundo castrexo.

A cultura castrexa caracterízase dende o  punto de vista arquitectónico por un tipo peculiar de asentamento: o castro. Situados habitualmente na zona limítrofe entre os terreos aptos para a labranza e o  monte. O seu tamaño é moi variable, con planta circular e un perímetro defendido por murallas e valado, fosos, terrapléns... Ata a romanización, non existe planificación urbanística e no interior acumúlanse casas de planta redonda e elíptica. Os numerosos restos arqueolóxicos de vivendas castrexas contrasta cun rexistro case inexistente das súas necrópoles, formadas por urnas nas que se depositaban as cinzas dos defuntos.

A cerámica e a metalurxia son de tipoloxía variada, e entre os metais preciosos, o  ouro  foi utilizado con notable abundancia. 

A economía castrexa descansa sobre unha base fundamentalmente agrícola de tipo cerealeiro e gandeiro (porcino, bovino, caprino...) cunha forma de produción familiar.  A recolección estacional  de froitos  xunto á pesca e o  marisqueo completan a dieta. Hai que destaca-lo  predominio  de carballeiras fortemente humanizadas,  das que se obtería madeira e un importante aporte nutricional, as “landras”.

A minería é outro piar da súa economía, e dela derívase unha notable actividade comercial entre os distintos poboados, e tamén a larga distancia, principalmente co sur da península. Utilízase a chamada “Vía da Prata” que unía Tartesos co  Duero e dende aquí a través  do Bierzo e o  Val  do Sil ou retomando a ruta costeira, arribar a Galicia.

A sociedade castrexa caracterízase pola ausencia de estado, a cohesión social lógrase a través da coalición ou o  enfrontamento entre poboados. Os galaicos son un pobo moi involucrado na actividade bélica e isto implica unha sociedade xerarquizada, baseada probablemente no arroxo e valor persoal, “ethos” guerreiro. Os seus asentamentos fortificados ademais de apoiar esta idea teñen un significado de prestixio e poder intercastral. 

En canto á relixión, Estrabón  relátanos que os galaicos realizaban sacrificios de animais e incluso prisioneiros, estes actos de culto relacionados con “Ares” e a existencia dos “Lares Viales”, coñecidos a través de fontes romanas, indícannos un tipo de relixión politeísta cunha certa correspondencia con outros panteóns  do mundo indoeuropeo. 

BIBLIOGRAFÍA.

    • CAAMAÑO SUÁREZ, M. As Construccións da Arquitectura Popular. COAAT. A Coruña. 2003

    • CARRÉ ALDAO, E. Geografía del Reino de Galicia. 1936.

    • CARRERAS CANDI, E. Geografía General del Reino de Galicia. Alberto Martín. Barcelona. 1926. 

    • CASTELAO, A.R.. As cruces de pedra en Galicia. Ed. Akal. Madrid. 1.977

    • FARIÑA JAMARDO, J. Os Concellos Galegos. Fundación Barrié de la Maza. A Coruña.1993.

    • LAREDO VERDEJO; X.L. (1.981) A Coruña e As Mariñas; colección Galicia Enteira. Ed. Xerais. Vigo.

    • LICENCIADO MOLINA. Descripción del Reino de Galicia. Ed. Supervisión e control. 1998.

    • MADOZ, P. Diccionario Geográfico-Estadístico-Histórico de España y sus posesiónes de Ultramar. 

    • PÉREZ ALBERTI, A. A Xeografía. Galaxia. Vigo. 1995.

    • PRECEDO LEDO, A. O mapa comarcal de Galicia. Xunta de Galicia. 

    • RISCO, V. Historia de Galicia. Galaxia. Vigo. 1978.

    • SORALUCE BLOND, J.R., FERNÁNDEZ FERNÁNDEZ, X. Arquitecturas da Provincia. Vol. XVI. Deputación Provincial da Coruña. 1998.

    • VÁZQUEZ VARELA, J.M. et alter. La Cultura Megalítica de la provincia de La Coruña. Deputación da Coruña. 1987

    • VILLARES, R. Historia de Galicia. Alianza. Madrid. 1997.

    • VV.AA. Anuario de Estatística Agraria. Xunta de Galicia. Santiago. 2002.

    • VV.AA. Atlas de Galicia. Medio Natural I. Xunta de Galicia, Santiago.

    • VV.AA. Dicionario de Xeografía. Anaya.  Madrid. 1986.

    • VV.AA. Dicionario Galego Universal. Tomo 45. Ir Indo Ed. La Voz de Galicia. A Coruña. 2003.

    • VV.AA. Galicia 2002. Ed. Compostela. Santiago. 2002.

    • VV.AA. Galicia pueblo a pueblo. La Voz de Galicia. A Coruña. 1993.

    • VV.AA. Galicia, Xeografía. Ed. Hércules. A Coruña 1996.

    • VV.AA. Gran Enciclopedia Gallega. Santiago de Compostela. 1.984. 

    • VV.AA. Informe demográfico de Galicia. Fundación Caixa Galicia. Santiago. 1999.

    • VV.AA. Nova Historia de Galicia. Ed. Tambre. A Coruña. 1996

    • http:// www.comarcasdegalicia.com

    • http:// www.ine.es

    • http:// www.xunta.es/auto/ige/

    • http://www.dicoruna.es/municipios/Aranga/otras/index.htm

✅Castros e Petroglifos en Aranga

http://www.riomandeo.com/index.php?nivel=4&idnivel=999&s=24&su=31&cat=su

✅Dolméns en Galicia:

https://www.turismo.gal/que-visitar/destacados/petroglifos-dolmens-e-castros/dolmens?langId=es_ES

✅O megalitismo en Galicia, "La aventura del saber"

https://www.youtube.com/watch?v=IY1CIlVtQQg

✅Castro de Viladonga, Castro de Rei (Lugo)

https://viladonga.xunta.gal/es/multimedia/audiovisuais/presentacion-e-historia-del-castro-de-viladonga

 

A PROPOSTA DE HOXE: VALORES

 

 

 

Presentamos hoxe unhas curtametraxes para ver en familia, trátase de vídeos curtos, polo que manteñen a atención de xeito doado e entregan unha mensaxe de valores de xeito directo e preciso.

 

Algúns dos valores que nos ensinan son amizade, amor, respecto aos outros, solidariedade e moitos outros.

 

https://www.youtube.com/watch?v=XxvLDL8Smck&feature=emb_rel_end “Ratón en venta”

 

 

 

https://elestudiantedigital.com/cortometrajes-para-ninos/

 

 

 

Bo día!!

Na proposta de hoxe mostramos como facer unha receita de papel maché con cartón de reciclaxe. Entre outras  propostas tamén hai pintura caseira de fariña para madeira e outras receitas de pinturas. Desexamos que sexan de utilidade, miredes as manualidades que sexan de voso interese e se coñecedes outras as compartades. 

 

Toda a información no enlace:

https://drive.google.com/file/d/195B0TWMKs6Tp4ojeIFfL8rf1K5f6r-4y/view?usp=sharing

 

Como descifrar a factura da luz Comprender qué están a cobrarnos pola electricidade é todo un reto. Revisamos unha factura do mercado regulado e unha do mercado libre. Cómo saber se unha factura pertence ao mercado libre (no que cada compañía pode fixar as súas propias tarifas) ou no regulado (si o do PVPC na que o Estado marca os prezos). Temos que saber que a factura se paga a dúas empresas distintas distribuidora e comercializadora...

Máis información:

https://drive.google.com/file/d/1jMwMWpcrnirHIbpd2SQNP6Uq0MnIRK-h/view?usp=sharing

 

 


Grupo do concello de Aranga, Deputación Provincial da Coruña, Ministerio de Igualdad, Ministerio de Igualdad, Delgobviolenciagénero, Fieltro Eva, Maria Solmo Castro, @pedro arturo peteiro rosende.

TOPONIMIA.

Herdados a través dos séculos, moitos deles milenarios, algúns superviventes de desaparecidas linguas pouco coñecidas, outros, testemuñas das formas de vida do pasado, os topónimos son a concreción lingüística da vinculación histórica dun pobo a súa xeografía. Galicia conta cun rico patrimonio toponímico favorecido pola dispersión poboacional  e as características do medio físico.

  Os topónimos aluden ás diferentes unidades do relevo, á calidade dos solos, á presenza de determinados materiais, ás construcións antrópicas, á formas e manifestacións culturais dos antepasados, oficios, crenzas, lendas, feitos históricos e un largo etc. que forma parte do patrimonio inmaterial da nosa terra.

 A orixe do topónimo Aranga, deriva segundo tódolos estudios da forma preindoeuropea ‘ara-‘. Esta partícula define un relevo caracterizado por un val encaixado polo que discorre un curso fluvial. Sen dúbida se refire ó val que forma o río Mandeo ó seu paso pola parroquia de San Paio de Aranga. 

 Outros topónimos de similar raíz encontrámolos en diferentes lugares da península. Neste sentido parece haber unha clara similitude entre a forma Aranga e Arán. Este último asóciase fundamentalmente ca comarca ilerdense  do Vall d’Arán. Outro dos exemplos correspóndese con Aranguren, en referencia ó val situado na Comunidade Foral de Navarra. 

 O topónimo de Ponte Aranga, lugar no que se localiza a capitalidade municipal, componse de dous nominativos, que fan referencia ó emprazamento no que se sitúa a ponte que atravesa el Mandeo, dentro da zona que describe o topónimo Aranga. A construción da actual ponte data do século XVII, no lugar onde xa existía unha de orixe medieval ou incluso romana. 

  O nome de Cambás provén da raíz céltica ‘camb-‘ que significa ‘forma curva’. Un claro paralelismo atopámolo na vila de Cambados (Pontevedra) asentada nunha enseada da ría de Arousa.  No caso de Cambás esa forma curva á que alude o topónimo, encóntrase na topografía do pechado val no que se asenta a citada parroquia. No caso da localidade das Rías Baixas, esa forma curvada ou combada, identifícase ca baía na que se empraza. 

 O topónimo de Fervenzas alude ó rápido movemento da auga provocado polos saltos ou polas correntes, que simulan o efecto de ferver. Nesta parroquia situada no extremo suroeste do concello, localízase un dos lugares nos que a auga ten especial resonancia: o río Vexo e o fermoso val no que se enmarca. O topónimo fraga, responde ó bosque húmido que prolifera nos constrinxidos vales ás marxes dos cursos fluviais. 

Ó sur do termo municipal localízase a parroquia de Vilarraso, topónimo que reflicte a orografía da zona, cun núcleo de casas ou vila (do latín vilae), situada nun lugar chan ou raso. Topónimos de similares características son Vilarchán o Vilachán. 

  Un termo moi repetido nos nomes de lugar do concello é o que fai referencia á existencia do ferro (do termo latino ferrum), por exemplo,  Muniferral, parroquia situada no centro do termo municipal. O topónimo dalgúns lugares, responde non só á topografía do terreo, senón tamén a algunha característica que denota a abundancia ou presenza de algo salientable. Exemplos disto último atopámolo no topónimo da parroquia de San Cristovo de Muniferral, onde  se alude á existencia dun monte xunto á descrición da existencia de vetas de ferro. 

  Moi similar é o nome de Pena Ferreira, na parroquia de Cambás. Pena, alude a unha formación rochosa, que resalta na paisaxe, e que podemos considerar como un punto máis localizado, xa que se trata dunha unidade de relevo menos extensa, do que pode ser un monte. 

Na parroquia de Vilarraso, encontramos o lugar de Os Ferreiros. Deste nome enténdese a existencia de artesáns que traballaban o mineral de ferro. Este topónimo é común en lugares localizados nas marxes de importantes vías de comunicación, como e o caso, para repoñelas ferraduras dos cabalos e incluso algunhas partes dos carros, que se desprazaban polo camiño. Cerca deste lugar discorre o antigo camiño da Coruña a Lugo, e que na actualidade ocupa la estrada N-VI. Outra importante vía de comunicación que atravesa o lugar dos Ferreiros, é o antigo camiño que dende A Castellana, se dirixía a Sobrado dos Monxes. 

O topónimo  de A Castellana, ten a súa orixe precisamente nesta vía de comunicación que historicamente comunicaba a parte norte de Galicia ca meseta. Este eixe de comunicación ten a súa orixe séculos antes da chegada dos romanos a Galicia. Posteriormente, ca chegada do Imperio, é probable que formase parte da rede de vías romanas e ramais que comunicaban Brigantium, con Lucus Augusti. 

Podedes atopar maís información de Aranga na seguinte bibliografía:

CAAMAÑO SUÁREZ, M. As Construccións da Arquitectura Popular. COAAT. A Coruña. 2003

CARRÉ ALDAO, E. Geografía del Reino de Galicia. 1936.

CARRERAS CANDI, E. Geografía General del Reino de Galicia. Alberto Martín. Barcelona. 1926. 

CASTELAO, A.R.. As cruces de pedra en Galicia. Ed. Akal. Madrid. 1.977

FARIÑA JAMARDO, J. Os Concellos Galegos. Fundación Barrié de la Maza. A Coruña.1993.

LAREDO VERDEJO; X.L. (1.981) A Coruña e As Mariñas; colección Galicia Enteira. Ed. Xerais. Vigo.

LICENCIADO MOLINA. Descripción del Reino de Galicia. Ed. Supervisión e control. 1998.

MADOZ, P. Diccionario Geográfico-Estadístico-Histórico de España y sus posesiónes de Ultramar. 

PÉREZ ALBERTI, A. A Xeografía. Galaxia. Vigo. 1995.

PRECEDO LEDO, A. O mapa comarcal de Galicia. Xunta de Galicia. 

RISCO, V. Historia de Galicia. Galaxia. Vigo. 1978.

SORALUCE BLOND, J.R., FERNÁNDEZ FERNÁNDEZ, X. Arquitecturas da Provincia. Vol. XVI. Deputación Provincial da Coruña. 1998.

VÁZQUEZ VARELA, J.M. et alter. La Cultura Megalítica de la provincia de La Coruña. Deputación da Coruña. 1987

VILLARES, R. Historia de Galicia. Alianza. Madrid. 1997.

VV.AA. Anuario de Estatística Agraria. Xunta de Galicia. Santiago. 2002.

VV.AA. Atlas de Galicia. Medio Natural I. Xunta de Galicia, Santiago.

VV.AA. Dicionario de Xeografía. Anaya.  Madrid. 1986.

VV.AA. Dicionario Galego Universal. Tomo 45. Ir Indo Ed. La Voz de Galicia. A Coruña. 2003.

VV.AA. Galicia 2002. Ed. Compostela. Santiago. 2002.

VV.AA. Galicia pueblo a pueblo. La Voz de Galicia. A Coruña. 1993.

VV.AA. Galicia, Xeografía. Ed. Hércules. A Coruña 1996.

VV.AA. Gran Enciclopedia Gallega. Santiago de Compostela. 1.984. 

VV.AA. Informe demográfico de Galicia. Fundación Caixa Galicia. Santiago. 1999.

VV.AA. Nova Historia de Galicia. Ed. Tambre. A Coruña. 1996

Máis información tamén, nos enlaces:

  • http:// www.comarcasdegalicia.com

  • http:// www.ine.es

  • http:// www.xunta.es/auto/ige/

  • http://www.dicoruna.es/municipios/Aranga/otras/index.htm